هۆنوسیاد: مانسی دیاس

مانسی دیاس[1]

دیاسی بەئاکار بەئاکارانە گێڕایەوە:

یادی شاد بێ، نەنکم شەوێک کچەکەمی دەنوواند، ویستی چیرۆکێکی بۆ بگێڕێتەوە، وتی: «هەبوو نەبوو…» بەڵام بوەستن با باسێکی کچەکەمتان بۆ بکەم: لە گۆشەگیریی خۆمدا کاتی خۆی لە ئێم ئێس ئێن چات کچێکی ئەمەریکیم ناسی، ناوی کاتۆری بوو، بە بنەچە ئەمەریکیی نەژاد بوو، کەوتینە ئەوینی یەکەوە و دوای دە ساڵ ئەم ئەوینە هەر نەبڕایەوە، بە هاوکاریی ئەو چووم بۆ ئەمەریکا، کاتۆریم خواست و هەر زوو کچێکمان بوو، ناومان نا مانسی. مانسی کوردی و ئینگلیزییەکی باش دەزانێ، بەڵام لەبەرئەوەی لێرە نەژیاوە، گێڕ و مەکینەکەی بە گاز و ڕۆنی ئێرە ڕانەهاتووە…

سەرخێڵ وتی: «تۆ سەرنجت داوە هەرچەند لەم سلێمانییەدا سواری ئوتومبێل دەبی، ماشێنێکی گاز بەردەمت دەگرن و بە دڵی خۆیان بە دەموچاوتدا تڕ لێدەدەن و تا نیمچە مردووت نەکەن لاناچن؟»

هۆنوسی دووەم هۆنوسی یەکەمی ئاگادار کردەوە: «لێیبگەڕێن دیاس چیرۆکەکەی بگێڕێتەوە».

ئاهەنگی تازە دەزگیرانی سەرخێل وتی: «بەڵێ، هەموو ئەو ئوتومبێلانەی کە زۆر دووکەڵ دەکەن خێراش دەڕۆن». سەرخێڵ وتی: «ئا، بۆ ئەوەی پێشیان نەکەوی و هەر دوکەڵەکەیان هەڵبمژی!» ئاهەنگ وتی: «ئاخر! شەوێکیان لەگەڵ براکەمدا لە هەولێرەوە بەرەو سلێمانی دەهاتینەوە. ئەوکات…» سەرخێڵ وتی: «ئەو برایەت کە ئێستا قسەت لەگەڵی نییە؟» ئاهەنگ وتی: «ئینجا ئاساییە، تۆش بی هەر وا دەکەی، ئەوەتا هۆنوس و دیاس زۆربەی کات هاوڕێیەتی کەس ناکەن، جارێ هۆنوس هەر تاقەتی کەسی نییە! یەکێک لەسەر مێزەکەی دابنیشێ هۆنوس دەریدەکا». هۆنوس وتی: «کە هەرزەکار بووم وا بووم، ئێستا خۆم لەسەر ئەو مێزانە دەردەکەم کە بە دڵم نین». هێرای دایکی سەرخێڵ لە موبەقەوە دەنگی هەڵبڕی: «خەباتیش وا بوو!» هۆنوس پرسی: «خەبات کێیە؟» سەرخێڵ وتی: «باسی ئەو خوێڕییە مەکەن!» هێرا هاتە ناودەرگای ژووری دانیشتنەکەوە و وتی: «خەبات، خەبات…» سەرخێڵ کەمێک دەنگی هەڵبڕی و وتی: «باسی ئەو خوێڕییە مەکەن!» ئاهەنگ وتی: «بۆچی خوێڕییە؟ خۆ تۆ تا دوێنێ بوو برای باوکت بوو. بیست و چوار سەعات پێکەوە بوون!» سەرخێڵ دەستی ڕاستی بە شاقووڵی بە پەنا شەویلگەی ڕاستیدا ڕاگرت، شەویلگەی ژێرەوەی بەرەو لای دەستە شاقوڵ هەڵبڕراوەکەی برد و بێمننەتانە وتی: «ئەو خوێڕییە هەر لە هەموو شوێنێک لە پێم کردووە!»

  • بۆچی؟

سەرخێڵ وتی: «تا لێی نزیک نەبیتەوە نازانی چەند خوێڕییە، تا ڕسوا و بێکەسە کوڕی چاکە، بەڵام هەر کە دینارێکی بینی یەکەم خوێڕییە!»

خەبات. سەیرە. وەک خەباتی گەلی کورد: تا ڕسوا و بێپارە و بێکەسە کوڕی چاکە، هەموو ڕۆژێ سەرنجت بە لای خۆیدا ڕادەکێشێ. تا وات لێ دێ سوێندی پێ دەخۆی، کەچی کە پارە و دەسەڵات دەبینێ یەکسەر دیوە ڕاستەقینەکەی خۆیت پیشان دەدا.

هێرا وتی: «کوڕم تۆش لەگەڵ کەسدا ڕێکناکەوی؟!» هۆنوس بیریانی خستەوە: «هاوڕێیان، دیاس چیرۆکێکی بۆ دەگێڕاینەوە». سەرخێڵ کەرتڕانە تڕا: «ئا، باسی کچەتیوەکەی بۆ دەکردین». ئاهەنگ یەکسەر پرسی: «کام کچەتیو؟» سەرخێڵ وەڵامی دایەوە: «کچەتیوەکەی دیاس». هۆنوس وتی: «ببوورە دیاس گیان، ئەم جووتە هیوایەتیان باسکردنی پاشملەیە». سەرخێڵ وتی: «جا لە باسی پاشملە خۆشتر هەیە؟» هۆنوس وتی: «ئاخر دەڵێن کاری پیاو نییە».

هەموو بۆ چەند چرکەیەک بێدەنگ بوون. سەرخێڵ خەریک بوو تووڕە ببێ، کە هۆنوس زانی لە ماڵی ئەواندان و دەبێ باسەکە هێور بکرێتەوە و سەرخێڵ خۆیشی بە باسی خەبات تێکچوو، یەکسەر بزەیەکی کرد و بە بزەیەکی فراوانەوە وتی: «خۆی کە باسی پاشملە دەکڕی، وەکو وسمە لەسەر کیسەکەی نووسراوە: بۆ ژنان!» هەمووان پێکەنین. سەرخێڵ هێور بووەوە. هۆنوس هێورترانە وتی: «با دیاس چیرۆکەکەی بگێڕێتەوە». هەمووان ڕوویان کردەوە دیاس.

دیاس کەوتەوە گێڕانەوە: «…لە کوێدا بووم؟» هۆنوس وتی: «نەنکت کچەکەتی دەنوواند». هێرا وتی: «نا، نا، باسی هەولێرەکەی کرد کە بۆ سلێمانی دەهاتەوە…» سەرخێڵ وتی: «نا، ئەوە ئاهەنگ بوو، کە باسی گازەکە کرا». ئاهەنگ وتی: «ئەها، ئەها، وا بوو، ڕاست دەکەن، ئوتومبێلێک لە پێشمانەوە بوو هەر دووکەڵی دەکرد بەسەرماندا، هەر خێراترمان دەکرد و ئەویش هەر لەگەڵماندا پێی پێدا دەنا». سەرخێڵ وتی: «ئاخر ئێوە کچتان لەگەڵ بووە بۆیە». ئاهەنگ وتی: «نا، کچمان لەگەڵ نەبوو». سەرخێڵ وتی: «ئەی خۆت چی بووی؟ دەزانم! چاوباشقاڵیشت لەگەڵیدا کردووە بۆیە وا کلکەقنەی داون». ئاهەنگ وتی: «جارێکی تر قسەی وا نەکەیتەوە!» هێرا وتی: «دەی شەڕێک بنێنەوە. ئاهەنگ گیان گوێی لێ مەگرە، پێمان بڵێ چی بوو؟»

پاش وچانێکی ناقۆڵا، ئاهەنگ هێورانە کەوتەوە گێڕانەوە: «خاومان دەکردەوە، ئەویش خاوی دەکردەوە، لە کۆتاییدا لە پردێ نیو سەعاتێک ڕامانگرت تا بڕوا ملی بشکێنێ، ئینجا کەوتینەوە ڕێ، باش بوو وا ڕزگارمان بوو. چاوباشقاڵیشمان لەگەڵی نەکردووە!»

هۆنوس بەئارامی وتی: «ئەوە پەیوەندیی چی بوو بە کچەکەی دیاسەوە؟» ئاهەنگ وتی: «چۆن پەیوەندیی نییە؟ تۆ تەماشایەکی ئەم سلێمانییەت کردووە؟ بە چرکە شار نابینی دووکەڵ لە شوێنێکی بەرز نەبێتەوە، مۆلیدەکەمان یەک چەڕەدوکەڵ دەکا هەر مەپرسە! ئینجا بۆ نەگبەتی، ڕاستەوڕاست پشتی بە ئێمەوەیە. کە مۆلیدەکە ئیش دەکا ناتوانین بۆ یەک چرکەش بچینە بەلەکۆنەکە، ناتوانین یەک پەنجەرە بکەینەوە، گاز دەتخنکێنێ. سەرخێڵ چوو…» سەرخێڵ جڵەوی گێڕانەوەکەی لە دەستی وەرگرت: «ئا، چوین بە خاوەن و شتەکەیمان وت کاکە ڕەحمێ، خنکاین! بەخوا گەر چاکی نەکەی دەچین لای حکومەت سکاڵات لەسەر دەکەین. کەچی وتی کاکە حکومەت…» ئاهەنگ جڵەوی گێڕانەوەکەی لێی وەرگرتەوە: «ئا، وتی حکومەت خۆی ئەو گازە سەقەتەمان دەداتێ کە ئەوەندە دوکەڵ دەکا». سەرخێڵ وتی: «وا بوو، وتیشی: بۆ کاکە ئێوە وا دەزانن خۆمان نەخنکاوین؟ بەڵام حکومەت خۆی کەسە خراپەکەیە، بڕوا بکەن ئێمە نین!»

تا ئێستاش نازانم ئەمە پەیوەندیی بە کچەکەی دیاسەوە چی بوو، تەنها کێشەی ئەم جووتە ئەوەیە ناتوانن خۆیان گەورەترین نەبن! تەنها لەبەرئەوەی دیاس… ئەم پێبڕینەیان پێ ببڕە.

هۆنوس وتی: «سەرخێڵ و ئاهەنگ تکایە! دیاس باسی گێڕ و مەکینەی کچەکەی دەکرد…»

دیاس کەوتەوە گێڕانەوە: «بەڵێ، ئێستا بیرم کەوتەوە، سوپاس هۆنوس گیان، ویستم باسی مانسی بکەم کە گاز و ڕۆنی ئێرەی زۆر پێ ناکەوێ، جا چی پێی بکەوێ! ئەوەتا ئەوان دەڵێن مۆلیدە بەو زلییەی خۆیەوە گاز و ڕۆنی کوردیی پێ ناکەوێ». هێرا لەوێوە وتی: «جا وەرە ئەو کچە پەنیرییەی تۆ!» دیاس وتی: «ئەم کچەم کە قسە دەکا چواری کوردییە و سیانی ئینگلیزییە، بۆ نموونە دەڵێ: «ئۆڵڕێدی ستەدیم کردووە، کەواتە؟ وای شودنت ئای پلەی؟» ئەوەی لە دڵیدا بێ بێ سێ و دوو دەیڵێ». سەرخێڵ وتی: «کوڕە فێری کوردی و موردیی مەکەن!» ئاهەنگ پشتی گرت و وتی: «ڕاست دەکا، با هەر فێر نەبێ».

بۆچی نەنگییە ئەگەر کوردی بزانێ؟

هۆنوس وتی: «بۆچی کوردی نەزانێ؟» ئاهەنگ یەکسەر کەمێک هەڵچووانە وتی: «هەرچی حیزبچی و هەواڵچی و سیاسەتچی و ئەمانە هەن هەر کوردی دەزانن و هەر بە کوردی ئەم هەموو هەواڵە هیچ هیچ و ئەم هەموو بڕیار و لێدوانانە پەخش دەکەن». سەرخێڵ وتی: «با کچەکەتان بە زمانێک قسە نەکا کە دیکتاتۆرییەتی پێ نوسرابێتەوە!»

هۆنوس زانی باسەکە بەرەو کوێ دەچێ، گفتوگۆکەی بە ئاقارە ڕاستەکەی خۆیدا ئاراستە کرد: «دیاس گیان، تکایە پێمان بڵێ کچەکەت… چیرۆکەکە…»

دیاس وتی: «نەنکم دەیویست بینوێنێ، بەڵام لەولاوە تەلەفیزیۆنەکە کرابووەوە و چاودێرێکی ڕامیاری هەر دەیوت: «دەبێ یاسا هەموار بکرێتەوە، دەبێ یاسا لە پێناوی خۆشبەختیی خەڵکدا بێ». هەواڵچییەکە لێی پرسی: «تۆ خۆشبەختی چۆن پێناسە دەکەی؟» چاودێرەکەش وتی: «بۆچی شەڕ دروست ببێ؟ بۆچی ڕۆڵەی کورد بکوژرێ؟ ئێستا ئێمە یەک سەرۆکی تاتاییمان دەوێ. ئێمە بەزەییمان بەو گەلەدا دێتەوە، نامانەوێ لە ناو بچن، ئاخر بۆچی دووبارە دایک جەرگسووتاو بکرێ؟ ئێمە یاسا هەموار دەکەینەوە و سەرۆکی تاتایی دیاری دەکەین. یاسا لە پێناوی ئاشتیدا نەبێ بۆچی چاکە؟ ئیتر ئاوا کەسیش ناکوژرێ!»

ئەو کەسە کەسە…

سەرخێڵ بابەتەکەی بە دڵ بوو، هەڵەشانە وتی: «ئێ، ئێ؟ ئافەرم دیاس». ئاهەنگ وتی: «ئەوە واتای چی بوو؟» سەرخێڵ وتی: «ئەوە واتا ئەوەی کە تێیگەیشتی، واتا کێشەیان نییە زۆر شتیش بکەن، خۆیەتی. ئێ؟ تەواوی بکە، وس بن کەس قسە نەکا. نەنکت چیی کرد؟» دیاس وتی: «کە دەستی کردەوە بە چیرۆکگێڕانەوەکەی، ئەو چاودێرە ئەوەندەی وت، نەنکم لە دەمی دەرچوو وتی: «هەبوو نەبوو کەس لە یاسا گەورەتر نەبوو» مانسی وتی: «نۆ نەنە، وا نییە! ئەوە نییە پرێزیدێنت لە یاسا گەورەترە و هەموو تریکێک یوز دەکا بۆیی ئەنتای یاسا بێ؟»»

هەمووان بۆ وچانێک بێدەنگ بوون. دیاس بەردەوام بوو: «لە هەمووی خۆشتر ئەوە بوو کە نەنکم هیچ تێنەگەیشت و وتی: «دە تۆ بهێڵە چیرۆکەکەت بۆ بگێڕمەوە! هەبوو نەبوو…» مانسی وتی: «بەسە نەنە، نامەوێ… ئۆڵڕێدی گێڕاتەوە… نایتنایت! گڵۆپەکە مەکوژێنەرەوە تا دەنووم. ئای لەڤ یو…»»

پاش وچانێکی پڕ بیرکردنەوە و لێکدانەوە، هێرا هەڵیدایە و وتی: «ڕاست دەکا، ئێوە نازانن، خەڵکانێکی زۆر هەن بە زۆری زۆرداری شەڕ هەڵدەگیرسێنن». سەرخێڵ وتی: «مەبەستی ئەوەیە سەرۆک لە یاسا گەورەترە. چۆن دەبێ؟» هێرا وتی: «ئاساییە، لە زۆر شوێن وایە». هۆنوس وتی: «پێم وا بێ ئێجگار بەو شێوەیەش نییە. ئەم سەر زەوییە ملیاران ساڵە هەیە، ئێمە و سەرۆکیشی تێدا نەبووین و هەر کاری خۆی کردووە و هەر دەیکا، واتە گرنگ نییە سەروەریی هەموو جیهان لە کەسێکدا خەست بکرێتەوە». هێرا وتی: «شووتی قاش دەکەم».

هەمووان وەستان. هۆنوس دوای وچانێک وتی: «واتە مەبەستم ئەوەیە ئێمە نابێ تاکە نەفەر بپەرستین، چونکە ئەو تاکە نەفەرەش وەک هەموو کەسێکی تر دەمرێ. ئێ کە مرد هەموو سیستمەکە دادەڕمێ». هێرا وتی: «شووتی قاش دەکەم». سەرخێڵ بە پێکەنینەوە وتی: «واتە سەرم مەیەشێنە». هێرا وتی: «نەخێر، واتە شووتیتان بۆ قاش دەکەم بۆتان دەهێنم بیخۆن، ئێوە وا دەزانن ئەو شووتییە لە خۆیەوە هاتووە؟ نەخێر! ئەو شووتییە بە پارەیەک کڕراوە، ئەو پارەیە لە چاوی سەرۆک دەبینم، سەرۆک هۆی ئەو شووتییەیە کە ئێستا ئێوە دەیخۆن». دیاس بە پێکەنینەوە وتی: «ئێ خۆ شووتییەکەش نەخۆین هەر دەبێ! خۆ لەسەر شووتی پەکمان نەکەوتووە، مرۆڤ هەر نانێکی سەربەرزانە دەبێ بیخوا». هێرا قیژاندی: «شووتییەکە نانی سەربەرزییە! ئەم ماڵە ماڵی منە و پارەکەی بە هۆی سەرۆکەوە پەیدا کراوە، سەرۆک نەبووایە ئێوە چی بوون بێن لەم ماڵەدا دابنیشن؟ ئەگەر نایخۆن فەرموون هەڵبستن خۆتان و دانایی کچە ئەمەریکییەکەتان بچنە دەرەوە».

ئارامییەکە شڵەقا. هەڵبستە. دیاس ببە.

هۆنوس خێرا قۆڵی دیاسی واقوڕماوی گرت و بێدەنگ بەرەو دەرگاکە چوون و پێڵاوەکانیان لە پێ کردەوە و چوونە دەرەوە، لە دوای خۆیان هۆنوس دەرگاکەی هێورانە داخست.


[1] لە ڕێکەوتی ٢٠ی ئابی ٢٠١٥دا نووسراوە، لە ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٠دا پاکنووس کراوە، لە ٨ی شوباتی ٢٠٢٢دا پیایدا چوومەوە.