دەربارەی کورتیی ژیان

دەربارەی کورتیی ژیان

نووسینی: لووشۆس ئەنێیوس سینیکا (4پ.ز – 65ز)

وەرگێڕانی لە ئینگلیزییەوە: نەوا موکرجی

یەکەم

زۆربەی مرۆڤەکان، پاولینوس، دژ بە خراپیی سروشت سکاڵا دەکەن. چونکە ڕادەی بۆبڕراوەی ژیانمان زۆر کورتە. یان ئەم ماوە کاتەی پێمان دراوە زۆر خێرا دەڕوات، ئەوەندە بەپەلە – ئەوەندە وا و وا کە هەندێک کەسی کەمی لێ بەدەر بێ، ئەگینا ژیان زۆربەمان لە کاتی تەنگانەدا، یان ڕێک لەو کاتەدا کە خۆمان بۆ ژیانکردن ئامادە دەکەین بەجێدەهێڵێ. جا ئەوە بە تەنها خەڵک و جەماوەرە بیرنەکەرەوەکە نین کە وا سکاڵا دەکەن و ژیان بە بەدکارێکی گەردوونی تێگەیشتوون؛ بەڵکو هەمان هەست وا لە کەسانێکی لێهاتووش دەکات کە سکاڵا بکەن. هەر لەبەر ئەمەیە کە مەزنترینی پزیشکەکان ئەو پەندە بەناوبانگەی وتووە کە دەڵێ “ژیان کورتە، هونەر درێژە”. سکاڵاکەی ئەرستۆش هەر لەبەر ئەمەیە، نەشیاوترین وتەی فەیلەسووفێک، کاتێک سروشت بەوە سەرزەنشت دەکات کە کاتێکی زۆری بە ئاژەڵان بەخشیوە کە پێنج یان دە ئەوەندەی هیی مرۆڤ زیاترە، کەچی زۆر لەوە کەمتری بۆ مرۆڤ بڕیوەتەوە، ئەگەرچی مرۆڤ بۆ بەجێهێنانی کاری زۆر مەزنیش ئافرێنراوە.
بەڵام ئەوە نەبێ کە ئێمە کاتێکی کەممان بۆ ژیانکردن هەبێ، بەڵکو ئێمە بەشێکی زۆری لێ بەفیڕۆدەدەین. ژیان بەشی خۆی درێژە. ئەگەر هەمووی بە باشی وەبەربهێنین ئەوا تا ڕادەیەکی بەخشندانەش بۆ بەجێهێنانی مەزنترین شتەکان پێمان بەخشراوە. بەڵام کاتێک کاتی ژیان لە ژیانێکی بێباکانە و بوودەڵانەدا بەفیڕۆ بدرێ، یان لە هەوڵی بێنرخدا بەسەرببرێ؛ مردن لە کۆتاییدا فشار دەهێنێت و درک بەوە دەکەین کە ئەو ژیانەی سەرنجی تێپەڕینەکەیمان نەدەدا: تێپەڕی. بۆیە وایە: ئەو ژیانەی پێمان دراوە کورت نییە؛ بەڵکو ئێمە وایلێدەکەین کە کورت بێ.
کەمتەرخەمی لە بەشپێدانماندا نەکراوە؛ بەڵکو ئێمە ژیان بەفیڕۆ دەدەین. هەروەک چۆن سامانی شاهانە و سەرنجڕاکێش ئەگەر بدرێتە دەست بەڕێوەبەرێکی خراپ ئەوا لە چرکەساتێکدا بەفیڕۆدەدرێ. بەڵام کاتێک بە خەمخۆرێکی خۆ بە بەرپرس زان دەسپێررێ؛ ئەوا لە ڕێگەی دابەشکردنی وریایانەوە مامناوەندییانە گەشەدەکات. کاتی ژیان بوارێکی فراوان دەبەخشێ بەو کەسەی کە بە باشی نەخشەی بۆ دادەڕێژێ.

سێیەم

هەرچەندە هەموو ئەو مێشکە پرشنگدارانەی کە بە درێژایی سەردەمەکان درەوشاونەتەوە لەسەر ئەم خاڵە کۆکن، بەڵام هەرگیز نەیانتوانیوە سەرسامیی خۆیان بەرامبەر ئەم تەمومژە تۆخەی ناو مێشکی مرۆڤ بە وردودرشتی دەرببڕن. هیچ کەسێک ڕێگە بە هیچ کەسێک نادات کە دەست بەسەر موڵکەکانیدا بگرێ. ئەگەر ناکۆکییەکی بێبایەخیش دەربارەی هێڵی سنوورەکانیان سەرهەڵبدا، ئەوا پەنادەبرێتە بەر بەرد و بازوو؛ کەچی خەڵک ڕێگە دەدات ئەوانی تر پەرژین بشکێننە سەر بوونیان – یان لەوەش زیاتر ئەو کەسانەی دەست بەسەر ژیانیاندا دەگرن بانگهێشتدەکەن. هیچ کەسێک نادۆزیتەوە کە بییەوێ پارەکانی خۆی دابەشبکات؛ کەچی هەریەکێک لە ئێمە ژیانی خۆی لەگەڵ چەندین کەسی تردا دابەشکردووە! مرۆڤ لە پاراستنی موڵکە تایبەتییەکانیدا گیرە؛ کەچی کە دێتە سەر کات بەفیڕۆدان، زۆر دەستبڵاون لە تاکە شمەکێکیاندا کە ئەگەر بۆی چاوبرسی بیت جێگەی ڕێزە.
جا دەمەوێ یەکێک لە پیرترین خەڵکەکان بەگیربهێنم و پێیبڵێم: “دەبینم کە تۆ گەیشتوویتەتە سنووری کۆتایی تەمەنی مرۆڤێک، وا بەرەو سەدەمین ساڵ یان زیاتری تەمەنت هەڵدەکشێیت. وەرە، ژیانت بخەرە بەردەم وردبینین و پێداچوونەوە. با بیژمێرین چەنێک لە کاتت لە لایەن قەرزدەرێکەوە لێ ڕۆیشتووە، چەنێکت لە لایەن دۆستێکتەوە، چەنێکت لە لایەن بەندێکی ئازادکراوتەوە، چەنێکت لە لایەن کڕیارێکتەوە، چەنێکت بە دەمەقاڵێکردن لەگەڵ ژنەکەتدا، بە سزادانی بەندەکانت، لە سووڕانەوە بە شارەکەتدا بۆ بەجێهێنانی کارێکی کۆمەڵایەتی لێ بەفیڕۆ چووە. هەروەها ئەو کاتانەشی بخەرە سەر کە تووشی نەخۆشی بوویت، ئەو کاتانەش کە بێهوودە ڕۆیشتوون: دەبینیت کە ساڵانێکی کەمترت بۆ دەمێنێتەوە لەوەی کە ژماردبووتن. ئاوڕبدەرەوە و خۆت بیربهێنەرەوە کە هەر کاتێک کە لە ئامانجەکانت دڵنیابووبێتیت؛ ئەو ڕۆژە کەمانەی وا بەنیاز بوویت بشکێنەوە چۆن شکاونەتەوە؟ چەنێک لە کامی ڕکێفی خۆتدا بوویت؟ چەنێک ڕوخسارت دەربڕینی خودی خۆی نمایشکردووە؟ چەنێک مێشکت لە نائاسوودەییدا نەبووە؟ دەتوانیت بە چ بەرهەمێکتەوە بنازێیت لە ژیانێکی وا درێژتدا؟ چەند کەس تۆیان لە بوونی خۆت تاڵان کردووە بە بێ ئەوەی تۆ ئاگادار بووبێتی کە چیت لێ براوە؟! چەنێک کاتت بە خەمخواردنی بێبناغەوە، لە ڕابواردنی بێمانادا، لە حەزی چاوچنۆکانەدا، لە جادووەکانی کۆمەڵگادا بەفیڕۆ چووە؟ دەبینیت چەند کەم کاتت لە عەماری کاتەکانتدا بۆ خۆت ماوەتەوە. بۆت دەردەکەوێ کە تۆ هێشتاش پێش وادەی خۆت دەمریت!”

Leave a Reply

ئەم ماڵپەڕە لە ئەکیسمێت بۆ کەمکردنەوەی هەرزە واڵە و سپام سوود دەگڕێ. فێربە چۆن زانیاری بۆچونەکانت ڕێکدەخرێت.