پوختەیەک لەسەر ژیانی ڕیچارد ڤاگنه‌ر

ڤیلهێلم ڕیچارد ڤاگنه‌ر، ساڵی ١٨١٣له‌ شاری لایپتزیگ له‌ ئه‌ڵه‌مانیا له‌دایكبووه‌. شه‌ش مانگ دوای له‌دایكبوونی باوكی ‌مردووە و پاش ساڵێك دایكی شووی به‌ هاوڕێیه‌كی مێرده‌كه‌ی کردووەتەوە كه‌ ناوی لودڤیگ گایه‌ر بووه، لودڤیگ ئه‌كته‌ر و شانۆنووس بووە.

ڤاگنه‌ر هه‌ر زوو به‌ بۆنه‌ی لودڤیگه‌وه‌ حه‌زی له‌ شانۆ بووە و ئه‌ویش جارجار له‌ شانۆكانیدا ڕۆڵی پێبەخشیوە. کە ڤاگنەر تەمەنی هەشت ساڵ بووە، لودڤیگیش مردووە. برایه‌كی لودڤیگ پاره‌ی خوێندنی موزیكی بۆ ڤاگنەر دابینکردووە. له‌ گه‌نجێتییدا به‌ موزیكه‌كانی بێتهۆڤن زۆر سه‌رسام بووە، تەنانەت کورتەچیرۆکێکیشی بە ناوی زیارەتێک بەرەو بێتهۆڤن نووسیوە کە تیایدا باس لەوە دەکا گەنجێک، کە دیارە خۆیەتی، بڕیاردەدا لە دواساتەکانی ژیانی بێتهۆڤندا بە پێ بکەوێتەڕێ بۆ بینینی ئەو کەڵەهونەرمەندە و دوای گەشتێکی درێژ دەگاتە بێتهۆڤن و دەیبینێ.

ڤاگنەر لە گەنجیدا وانه‌ی موزیكدانانی خوێندووە. له‌ ته‌مه‌نی بیست ساڵاندا یه‌كه‌م ئۆپێرای ته‌واوكراوی خۆی به‌ ناوی پەرییەکان – Die feenە‌وه نووسیوە، كه‌ تا پاش مردنیشی نمایشنه‌كراوە. دواتر کراوە بە‌ به‌ڕێوه‌به‌ری موزیكیی خانه‌ی ئۆپێرای شاری ماگدیبورگ، كه‌ له‌م كاتانه‌دا ئۆپێرای قه‌ده‌غه‌كردنی ئەوین – Das Liebesverbotی ‌نووسیوە. له‌ ساڵی ١٨٣٦دا مینا پلانەر دەخوازێ، کە خانمە ئەکتەرێک بووە.

پاشان ئۆپێراکانی هۆڵه‌ندییه‌ فڕیوه‌كه‌ – Der fliegende Holländer و ڕە‌ینتزی – Rienzi و تانهاوزه‌ر – Tannhäuserی نووسیوە. به‌ بۆنه‌ی چالاكیی ڕامیارییه‌وه‌، فه‌رمانی ده‌ستگیركردنی ده‌رکراوە، ناچار خۆی ده‌ربازکردووە و چووەتە شاری پاریس. دواتر ئۆپێراکانی لۆهەنگرین – Lohengrin و تریستان و ئیزۆلده‌ – Tristan und Isolde و گه‌وره‌ گۆرانیبێژانی نورنبێرگ – Die Meistersinger von Nürnbergی نووسیوە. دواتر پاشا لودڤیگی دووه‌می باڤاریا، له‌ شاری میونیش سایەداریی و هاوكاریی ده‌كا، به‌ڵام دوای دوو ساڵ پاشا ناچاردەکرێ داوایلێبکا میونیش ‌جێبهێڵێ.

لەگەڵ موزیکدانەر و پیانۆژەنی مەزنی هەنگاری فڕانز لیستدا بوونەتە هاوڕێ. ڤاگنەر له‌ ساڵی ١٨٦٢دا له‌ ژنه‌كه‌ی جیابووەته‌وه و کۆزیما‌ی کچی فڕانز لیستی خواستووە، کە بیست و چوار ساڵ لە خۆی مناڵتر بووە. کۆزیما پێشتر ژنی مایسترۆی بەناوبانگی ئەڵەمانی هانس ڤان بیولۆ بوو. ڤاگنەر و کۆزیما دوو کچ و کوڕێکیان بە ناوەکانی: ئیزۆلدە، ئێڤا، زیگفرید بووە.

له‌ ساڵی ١٨٧٤دا زنجیره‌ئۆپێرای موستیله‌كه‌ی نیبێلونگه‌كانی ته‌واوکردووە. پاشان دواهه‌مین ئۆپێرای به‌ ناوی پارسیفال – Parsifalەوە نووسیوە و لە ساڵی ١٨٨٣دا مردووە.

تێبینی: ئەم پوختەیە و چەند پوختەیەکی تر لەسەر زنجیرەئۆپێرای موستیلەکەی نیبێلونگەکان، کە لەم ماڵپەڕەدا بە جیاجیا بلاومکردوونەتەوە، هەموویان پێکەوە ڕاپۆرتێک بوون و لە کاتی خوێندکاریمدا لە زانکۆی سلێمانی بۆ مەبەستی پڕۆڤەکردن لەسەر نووسینی ڕاپۆرت نووسیومن و پێشکەشی کۆلێژەکەمم کردوون.