زێڕەکەی ڕاین

زێڕەکەی ڕاین

ئۆپێرای یەکەمە لە زنجیرەئۆپێرای موستیلەکەی نیبێلونگەکانی ڕیچارد ڤاگنەر، یان ئەوەیە کە پێیدەڵێن: «پێشباس»ی سێ ئۆپێراکەی تر. ڤاگنەر پەردەی بۆ ئەم ئۆپێرایە دانەناوە، بەڵکو تەنها چوار دیمەنە. هەر لەبەرئەمەشە کە هەندێ توێژەران دەڵێن زنجیرەئۆپێرای موستیلەکەی نیبێلونگەکان لە ڕاستیدا سێ ئۆپێرای سەرەکی و پێشباسێکە، پێشباسەکە زێڕەکەی ڕاینە. بە بڕوای من هیچ جیاوازییەک نییە، ئەو ناونانەش گرنگ نییە. دەشێ ئۆپێرایەک پێشباس بێ بۆ ئۆپێرایەکی تر. ئەگەر ڤاڵکیرییەکە پێشباسی زیگفرید بێ، ئیتر بۆچی زێڕەکەی ڕاین پێشباسی ڤاڵکیرییەکە نەبێ؟ پاشان لە ڕووی فۆڕم و موزیکەوە هیچ جیاواز نییە لەوانی تر، ئەوەنەبێ کەمێک لەوانی تر کورتترە. ئەم ئۆپێرایە نزیکەی ١٧٠ خولەکە، ڤاڵکیرییەکە نزیکەی ٢٤٥ خولەکە، زیگفرید نزیکەی ٢٥٠ خولەکە، بوولێڵی خوداکان نزیکەی ٢٨٠ خولەکە. تەنها لەبەر کورتیی ماوە، کە لەچاو زۆربەی ئۆپێراکانی تردا هێشتا هەر درێژ و بگرە لە زۆر ئۆپێرا درێژتریشە، پێیدەوترێ پێشباس!

دیمەنی یەكەم

بەیانییەكی تاریکوڕوونە، لە دامێنێكی ڕوباری ڕایندا هەر سێ كچانی ڕاین: ڤوگلیندە و ڤێلگوندە و فلۆسهیلدە، خەریكی ڕابواردن و كاتبەسەربردنن. بیریانچووەتەوە کە دەبێ پارێزگاری لە پارچە زێڕێكی زۆر بەنرخ بكەن. ڤوگلیندە گۆرانی دەبێژێ. ئالبەریش، کە پیاوێکی قەزەمە، دەردەكەوێ و هەوڵدەدا بە قسەی خۆش تاویانبدا، بەڵام ئەوان گاڵتەیپێدەكەن و پێیدەڵێن: «زۆر ناشرینی» و ئەویش تووڕەدەبێ. کە خۆر هەڵدێ، كچەكان دەستدەكەن بە ستایشکردنی زێڕەكەیان كە لەسەر بەردێكی نزیك لە خۆیانەوە دایانناوە، ئالبەریش سۆراخی زێڕەکە دەکا، ئەوانیش بۆی باسدەکەن كە باوكیان ڕایسپاردوون ئاگاداری ئەو زێڕە ببن، چونكە ئەو زێڕە دەشێ موستیلەیەكی جادوویی لێدروستبكرێ، كە هەر کەسێک لەدەستیبكا دەبێتە فەرمانڕەوای هەموو زەوی، بەڵام بەو مەرجەی بە ئاشكرا نەفرەت لە ئەوین بكات. كچانی ڕاین هیچ ترس و گومانێكیان لەم قەزەمە نییە و لای ئەوان وایە ئەو تەنها بۆ ئاڵۆشبازی لەمان نزیكبووەتەوە. بەڵام ئالبەریش لە ڕقی گاڵتەپێكردنەكەی ئەوان، بە ئاشكرا نەفرەت لە ئەوین دەكا و زێڕەکە دەدۆزێتەوە و دەیدزێ و بەپەلە ڕادەكا و دیارنامێنێ.

دیمەنی دووەم

ڤۆتان، كە پاشای خوداكانە، لەگەڵ فریكای ژنیدا لەسەر لوتكەی شاخێك نوستوون. فریكا ڕادەبێ و قەڵا نایابەكەیان دەبینێ. ڤۆتان هەڵدەستێنێ و قەڵا نوێكەی خۆیانی پیشاندەدا. هەردوو برا زەبەلاحەكە، کە ناویان فافنەر و فازۆلتە، ئەم قەڵا نایابەیان دروستكردووە. ڤۆتانیش لە بری ئەم کارەیان بەڵێنیپێداون كە ژنخوشکەکەی خۆییان پێببەخشێ، ژنخوشکەکەی ناوی فرەیایە. فریكا ئەم بڕیارەی بەدڵ نییە، بەڵام ڤۆتان بە متمانەوە دەڵێ: «پێویست ناكا فرەیا بەوان بدەین، چونكە من لۆگەی هاوڕێمم ڕاسپاردووە هەموو جیهان بگەڕێ بۆئەوەی شتێكی تر بدۆزینەوە و لە بری فرەیا پێیانبدەین.»

فرەیا بە هەڵەداوان خۆی دەگەیەنێتە ڤۆتان و فریكا، چونکە فافنەر و فازۆلت بەدوایەوەن. فازۆلت داوا لە ڤۆتان دەکا پادداشتی کارەکەیان، کە دروستکردن و تەواوکردنی قەڵاکە بوو، بداتەوە، چونكە گرێبەست نابێ بشكێنرێ. لەم كاتەدا دۆنەر، کە خودای هەورەتریشقەیە و فرۆه، کە خودای بەهار و دڵخۆشییە، بۆ بەرگریكردن لە فرەیای خوشكیان دەگەنە لایان. بەڵام ڤۆتان كە خودای هەموو خوداکانە، دەیانوەستێنێ. ڤۆتان وەك خودای خوداكان ڕەفتار دەکا و وا پیشاندەدا كە باوەڕی بە شەڕ و فشار نییە. بەڵام چاوەڕێدەکا لۆگە بگاتە لایان، بۆیە بەردەوام باسەكە دوادەخا.

دواتر لۆگە دەردەكەوێ، پێیاندەڵێ: «پیاو ناتوانێ خوداوەندی خۆشەویستی بە هیچ شتێكی جیهان بگۆڕێتەوە، بەڵام من شتێكم دۆزیوەتەوە كە دوو برا زەبەلاحەكە لە بری فرەیا پێی ڕازیببن، ئەویش ئەوەیە کە ئالبەریشی قەزەم نەفرەتی لە خۆشەویستی كردووە و زێڕەكەی ڕاینی دزیوە و موستیلەیەكی هێزبەخش و جادوویی لێدروستكردووە». دەمەتەقێیەكی زۆر دروستدەبێ و هەریەكە دەیەوێ پاساوێك بدۆزێتەوە بۆئەوەی موستیلەكە بۆ خۆی ببێ. فافنەر دەڵێ كە ئەوان دەستبەرداری فرەیا دەبن ئەگەر موستیلەكەیان بدرێتێ. پاشان دوو برا زەبەلاحەكە دەڕۆن و فرەیاش وەك بارمتە لەگەڵ خۆیاندا بە زۆرەملێیی دەبەن.

فرەیا سێوێكی زێڕینی پێیە كە خوداكانی بۆ هەمیشەیی گەنج ڕاگرتووە، بەڵام كە وا ئێستا دوو برا زەبەلاحەكە فرەیا بە سێوەکەوە دەبەن و لەوان دووریدەخەنەوە، خوداکان وردەوردە پیردەبن و هێزیان كەمتردەبێتەوە. ڤۆتانیش چاری نامێنێ، بۆ گەڕاندنەوەی فرەیا، بڕیاردەدا لەگەڵ لۆگەدا ‌بۆ سەر زەوی داببەزن و موستیلەکە پەیدابکەن.

دیمەنی سێیەم

ئالبەریش لە شوێنێکە بە ناوی نیبێلهایمەوە، بەو هێزەی موستیلەكە پێیبەخشیوە، هەموو هۆزی نیبێلونگە قەزەمەكانی تری كردووە بە کۆیلەی خۆی و دەیپەرستن. بەزۆر وای لە میمێی برای خۆی كردووە كە کڵاوزرێیەکی جادوویی بۆ دروستبكا. میمێ ئاسنگەرێكی لێهاتوو و شارەزایە، بەو کڵاوزرێیە، بۆ سزادانی شوێنكەوتووەکانی دەتوانێ خۆی ونبكا. ئەم کڵاوزرێیە دەشتوانێ لە شێوەیەكەوە بۆ شێوەیەكی تر، یان لە فۆڕمی مرۆڤەوە بۆ فۆرمی هەر گیاندارێكی تر کە خۆی بییەوێ، بیگۆڕێ.

ڤۆتان و لۆگە دەگەنە سەر زەوی و میمێ دەبینن. میمێ پێیاندەڵێ كە: «ئالبەریش موستیلەكەی دروستكردووە و هەموو قەزەمەكانی خستووەتە ژێر فەرمانڕەوایی خۆیەوە.» ئالبەریش بۆ كۆكردنەوەی زێڕێکی زۆر لەگەڵ کۆیلەكانیدا دەگەڕێنەوە. كە تەواودەبن، کۆیلەکان بەرەڵڵا دەکا و سەرنجی دەچێتە سەر دوو میوانەكە. بە شانازییەوە باسی پلانەكانی خۆییان بۆ دەکا کە نیازیوایە هەموو جیهان ژێردەستە بکا. هەروها باسی جادووی کڵاوزرێكەشیان بۆ دەکا، پێیاندەڵێ: «بەم کڵاوزرێیەوه دەتوانم خۆم بكەم بە ئەژدیها»، لۆگە وا خۆیدەردەخا كە بڕوای پێناكا، پێیدەڵێ: «ئەی باشە ناتوانی خۆت بكەی بە ئاژەڵێكی زۆر پچوك؟ بۆ نموونە، خۆت بكە بە بۆقێك»، ئەویش کڵاوزرێكە لەسەردەکا و خۆی دەکا بە بۆق، ئەوانیش خێرا دەیگرن و دەیبەستنەوە و لەگەڵ خۆیاندا بۆ ئاسمان بەرزیدەكەنەوە.

دیمەنی چوارەم

ڤۆتان و لۆگە، لەسەر لوتكەی چیایەك بە زۆر وا لە ئالبەریش دەكەن كە هەرچی سامانی هەیە بیانداتێ بۆئەوەی ئازادیبكەن. دەستی ڕاستی دەكەنەوە، ئەویش موستیلەكە بۆ بانگكردنی کۆیلەكانی و هێنانی قاسەی هەموو زێڕەكانی بەكاردەهێنێ، پاش بەخشینی زێڕەكانی داوای کڵاوزرێكەیان لێدەکاتەوە، بەڵام لۆگە دەڵێ كە: «ئەوەش بەشێكە لە سامانەکەت». ئینجا ڤۆتان داوادەکا موستیلەكەشی بداتێ، بەڵام ئالبەریش نایدا، ڤۆتان بەزۆر لێیدەستێنێ و دەیخاتە پەنجەی خۆیەوە. ئالبەریش لە بەرامبەریاندا بێدەرەتان دەبێ و نەفرەتێك دەخاتە پاڵ موستیلەكە، تا ئەو كاتەی موستیلەكە بۆ خۆی دەگەڕێنرێتەوە. نەفرەتەكەی بەم شێوەیە دەکا: «هەركەسێك خاوەنی ئەو موستیلەیە نییە: حەزیلێبكا و هەركەسێكیش دەبێتە خاوەنی: هەمیشە لە دوودڵی و دڵەڕاوكێدا بژی و لە كۆتاییشدا خاوەنی داهاتووی موستیلەکە خاوەنە کۆنەکەی بکوژێ.»

خوداكان دووبارە كۆدەبنەوە و فافنەر و فازۆلتیش دێنەوە و فرەیایان لەگەڵدایە، هێشتا دوودڵن لە ئازادكردنی فرەیا. فازۆلت دووپاتیدەکاتەوە كە دەبێ ئەو زێڕەی پێیاندەبەخشرێ دەبێ پڕ بە باڵای فرەیا بێ و دایبپۆشێ. زۆر لە ڤۆتان دەكرێ كە واز لە کڵاوزرێكە بهێنێ. هەرچەندە فازۆلت كونێكی بچكۆلەی لە زێڕە كۆكراوەكەدا هێشتووەتەوە و داوا لە ڤۆتان دەکا كە ئەو كونە بە موستیلەكە پڕبكاتەوە. لۆگە هەمویان بیردەخاتەوە كە موستیلەكە دەبێ بگەڕێنرێتەوە بۆ كچانی ڕاین. بەڵام ڤۆتان بە تووڕەییەوە دەڵێ كە موستیلەكە هیی خۆیەتی. لە ئەنجامدا دوو برا زەبەلاحەكە فرەیا دەگرن و دەیانەوێ بڕۆن، بەڵام ئەم جارە بۆ تاتایە نەگەڕێنەوە.

لە ناكاو ئێردا، كە خوداوەندی دانایی و زەوییە و لە ڤۆتان بەتەمەنترە، لە ژێر زەوییەكەوە پەیدادەبێ. ڤۆتان لە مردنێكی زۆر نزیك ئاگاداردەکاتەوە. زۆریلێدەکا كە موستیلە نەفرەتلێکراوەکە لە خۆی دووربخاتەوە. ڤۆتان دەگاتە ئەو بڕیارەی موستیلەكە ببەخشێتە برا زەبەلاحەكان، بانگیاندەکاتەوە و موستیلەكەیان دەداتێ، ئەوانیش فرەیا ئازاددەكەن و دەستدەكەن بە دابەشكردنی سامانەكانیان. بەڵام لەسەر موستیلەكە قڕەقڕ دەكەوێتە نێوانیانەوە، فافنەر فازۆلت دەکوژێ. ڤۆتان لە نەفرەتە بەهێزەکەی ئالبەریش سەرسام دەبێ و بە تەواوی دەشڵەژێ. لۆگە دەڵێ كە: «ڤۆتان زۆر بەختەوەرە كە دوژمنەكانی لەسەر ئەو زێڕەی پێیانیبەخشیوە یەكتر دەكوژن»

لە كۆتاییدا خوداكان خۆیان ئامادەدەكەن بۆ چوونەناو قەڵا تازەكەیانەوە. دۆنەر فەرماندەدا هەورەتریشقە هەوا پاكبكاتەوە، كە هەورەتریشقەكان تەواودەبن فرۆه فەرماندەدا پردێكی پەلكەڕەنگینە‌یی بێت تا ببێتە پردێک بۆیان و بەسەریدا بۆ قەڵا تازەكەیان بپەڕنەوە. ڤۆتان پێشیاندەكەوێ و قەڵاكە ناودەنێ ڤالهالا. فریكا لێیدەپرسێ ئەو ناوە واتای چییە؟ ئەویش لە وەڵامدا دەڵێ: «واتاكەی ئەوكاتە ئاشكرادەبێ كە پلانەكانم سەردەگرن».

لۆگە، كە دەزانێ كۆتایی خوداكان نزیكبووەتەوە، دوایانناكەوێ و ناچێ بۆ ڤالهالا، لەوكاتەدا، دوور لەوەی خوداکان گوێیان لێبێ، ددان بەوەدا دەنێ و دەڵێ كە نیازیوایە دەسەڵاتی خوداكان لەناوببا.

دوور لەمانیش كچانی ڕاین بە دڵشکاوی و ستەملێکراوی و دڵتەنگییەوە دەڵێن کە: «خوداكان تەنها لە خەون و خەیاڵدا گەورەن!»